Önergenin gerekçesini açıklayan İYİ Parti Balıkesir Milletvekili Burak Dalgın, “Stagflasyon ne demek? Aynı anda hem enflasyonun yüksek olması hem de ekonominin durgunluğa girmesi demek. Karşı karşıya kaldığımız risk budur çünkü İran’da yaşananlar sadece bir güvenlik riski, sadece bir jeopolitik risk değil aynı zamanda ekonomik bir risktir, bir jeoekonomi problemidir” ifadelerini kullandı.
“Çiftçi tarlasını ekemez, sanayici ham maddesini bulamaz hale gelebilir”
Sürece ilişkin değerlendirmelerde bulunan Dalgın, “Önce bir fiyat şoku gerçekleşir, mesela, petrol fiyatlarında yaşadığımız gibi; fiyat şoku bir noktadan sonra bir tedarik şokuna dönüşebilir yani parasıyla bile o malı bulamaz hale gelinebilir, mesela, gübrede kısmen yaşandığı gibi. Daha sonra da bu bir üretim şokuna dönüşebilir, çiftçi tarlasını ekemez, sanayici ham maddesini bulamaz hale gelebilir; kaçınmamız gereken, yönetmemiz gereken risk tam da budur” dedi.
Küresel gelişmelere değinen Dalgın, “Hürmüz Boğazı’ndan savaşın ilk yirmi üç gününde geçen gemi sayısı savaş öncesi bir gün geçen gemi sayısına eşit. Asya’da bilhassa bir domino etkisi başladı, Tayvan’da on bir günlük LNG stoku kaldı, Hindistan’da mutfak gazı ve gübre bulunmuyor ve enerji kıtlığı riski Avrupa’ya doğru ilerliyor” ifadelerini kullandı.
Türkiye açısından risklere işaret eden Dalgın, “Kiel Enstitüsüne göre, dünyada hem enerji hem de gıda güvenliğinde en riskli 10 ülkeden bir tanesi Türkiye olarak karşımızda. Bunu üre fiyatlarında görüyoruz, son bir haftada yüzde 30’luk bir artışla karşı karşıyayız, karşı karşıya olduğumuz risk budur hem de tam ekim yapılacak ayda” dedi.
Enerji ve makroekonomik etkileri de değerlendiren Dalgın, “Enerji ithalatı 63 milyar dolar olacak diye hesap yapıldı, 100 milyar doları geçme ihtimali var. Bu hesap ne zaman yapıldı? Savaş başlamadan bir hafta önce yapıldı, bu derece bir öngörüsüzlükten bahsediyoruz maalesef” ifadelerini kullandı.
“35 milyar dolarlık ilave bir açıkla karşı karşıya kalabiliriz”
Dalgın, “Karşı karşıya kaldığımız riskle petrol fiyatları 100 dolar mertebesinde olursa enflasyonumuz 4 puan mertebesinde artacak, cari açığımız 2’ye katlanacak, dış dengemizde de 35 milyar dolarlık ilave bir açıkla karşı karşıya kalabiliriz” dedi.
Finansal göstergelere ilişkin değerlendirmelerde bulunan Dalgın, “Mesela iki yıllık tahvil faizimiz yüzde 40’ın üzerinde. Beş yıllık enflasyon fiyatlaması yüzde 25’ten yüzde 31’e çıktı. Yani piyasa diyor ki: ‘Öyle “Tek haneye inecek.” falan meselelerini bir unutun, yüzde 30 enflasyon fiyatlıyorum.’ ‘Forward’ piyasalar eskiden faiz indirimi fiyatlarken şimdi ciddi bir faiz artışını fiyatlar halde” ifadelerini kullandı.
“Dışarıdan gelen maliyet şokları talep kısmayla yönetilemez”
Reel sektöre ilişkin değerlendirmelerde bulunan Dalgın, “Bugün Türkiye’de tarım üretimi 2020 yılıyla aynı. Bugün Türkiye’de sanayi üretimi, sanayi kapasite kullanımı Covid dönemiyle aynı. Bugün Türkiye’de istihdam, Sayın Mehmet Şimşek’in göreve geldiği dönemle aynı” ifadelerini kullandı. Dalgın, “Dışarıdan gelen maliyet şokları talep kısmayla yönetilemez, bunun altını çiziyorum. Her şeyi talep kısmaya bağlıyorsunuz. Elinizde bir çekiç var, gördüğünüz şeyi çivi olarak görüyorsunuz yani ya faizi ya vergiyi basıyorsunuz; dış talep şokuna da bunu yapmayın. Bunun neticesinde stagflasyon çözülmez, derinleşir” dedi.
Çözüm önerilerini sıralayan Dalgın, “Motorindeki vergi indiriminin tamamını pompaya yansıtın, gübre desteğini acil devreye alın, doğal gaz depolarını doldurun, kritik medikal gazlar için acil envanteri çıkarın, imalat sanayisine girdi desteği verin, turizmde güvenli ülke kampanyasını başlatın ve genel ekonomik senaryoları paylaşın. Stagflasyon kader değildir” ifadelerini kullandı.
İYİ Parti’nin önergesinin gündeme alınması AK Parti ve MHP’nin oylarıyla reddedildi.
Yorum Yap